قبل ما هیچ کس نبود!
کمال سایلنت- برای من که تعداد آهنگهای رپ و هیپهاپی که در عمرم شنیدهام، از تعداد انگشتان دو دست بیشتر نیست، شنیدن آهنگهای «سروش هیچکس» تجربه دیگری بود. نام او را از زبان خیلی از موزیسینها شنیده بودم و جالب اینکه همه هم از موسیقی هیچکس به عنوان یک «موسیقی خیلی خوب» یاد میکردند.
آدمهای دیگری را هم دیدهام که مثل من، رپ سبک مورد علاقهشان نیست، اما جذب مضمون و لیریک کارهای او شدهاند. در حقیقت برای آن ها که دنبال موسیقی رپ خوب هستند، سروش یک نمونه عالی است و بسیاری از کسانی که از این جنس موسیقی خوششان نمیآید هم با مضامین اجتماعی و ملموس و ضدشعار او ارتباط برقرار میکنند. هرچند که این یک محصول موسیقایی کامل نباشد؛ چراکه به هرحال رپ در دنیا - و بهویژه در ایران- یک موسیقی جوان و نوپاست که با پذیرش و هدایت آن میتوان نبض شنیداری جوانان را نیز کنترل کرد.
سروش با فرم حرف زدن خاص خودش، در حالی روبه رویم نشست که برای گرفتن عکس پاسپورت، سبیلهایش را تراشیده بود و از این بابت معذب نشان میداد و اصرار داشت که عکسهای بدون سبیلش اصلاً جایی منتشر نشود!
سروش: من همینم که هستم؛ یک بندهء خدا
- آقا اول یک بیوگرافی مختصر از خودت بگو تا برویم سر بقیه سوالات.
خب سروش لشگریام، ملقب به هیچکس. متولد 64. هفت- هشت سالی است که در زمینه موسیقی رپ کار میکنم.
- چی شد که اصلاً وارد جریان رپ شدی؟
همین جوری از موسیقی رپ خوشم میآمد، گفتم چه بهتر که خودمان کار کنیم. زبانش هم زبان فارسی باشد که بیشتر لذت ببریم.
- قبل از تو، این گروههای رپ فارسی بودند؟
نه، قبل ما هیچ کس نبود!
- پیش از این هم کار موسیقی میکردی یا نه؟
نه، در دوران راهنمایی یک ذره شعر و این ها مینوشتم، منتها خب اصلاً جدی نبود.
- ترانه بود یا شعر؟
فرق ترانه و شعر را من نمیدانم چیست! (خنده) شعر بود دیگر!
- یعنی با زبان عامیانه و محاوره بود؟
دقیقاً، منتها از لحاظ ساختار شبیه شعر کلاسیک بود. شروع کردیم به نوشتن شعر. چون اصل موسیقی رپ به گفتارش است. کاست موسیقیهای بدون کلام خارجی را میگذاشتم و رویش صدای خودم را ضبط میکردم.
- موسیقیهای چه کسی؟
مهم نبود، همین جوری از اینترنت یکی پیدا میکردم دیگر. بعد کم کم پیش رفت و جدی شد.
- از چه زمانی این ها با موسیقی تولید خودتان همراه شد؟
اولین آهنگ تولید خودمان 5-4 سال پیش بود به اسم «تریپ ما» که با دوستم «مهرک گلستان» یا Reveal j4p]- پسر مرحوم «کاوه گلستان»، عکاس مشهور ایرانی[ خواندیم. خب من همیشه دوست داشتم یک کار ایرانی تحویل مردم بدهم و در آن کار هم از سه تار استفاده کردیم. از آن به بعد همه کارها را خودمان ساختیم و کمکم با «مهدیار» آشنا شدم که او در آهنگسازی رپ و هیپهاپ واقعاً اعجوبه است و با هم آلبوم «جنگل آسفالت» را ساختیم.
- کلاً تا به حال چند آهنگ از شما پخش شده؟
چهل- پنجاه تا.
- آن هایی که گفتی روی آهنگ بقیه ضبط میکردی هم پخش شده؟
آره، آن ها را هم مردم شنیدهاند. کلاً از همان اول گفتم 50-40 کار از ما پخش شده روی اینترنت.
- اصلاً چه چیزی در رپ دیدی که جذبش شدی؟
ما یک انگلیسی دست و پا شکسته بلدیم و حرفهایی که میزدند برایمان جالب بود. البته نه همه ها! بعضیها مضمون خوبی داشت کارهایشان.
- موسیقیاش چی؟
من زیاد اهل رقص و این چیزها نیستم. یعنی خوشم نمیآید از این سوسولبازیها! واسهء همین از رپ خوشم آمد، چون خیلی دنبال رقص و... نیستند. کلاً سبک سنگینی است. بیشتر برای این است که گوشش بدهی. نه اینکه خودت را تکان بدهی!
- خب این کلیپهای خارجی که الان خیلی جلف شدهاند!
خب آن ها خارجیاند. بعدش هم رپ آنطرف الان خیلی فرق کرده و تجاری شده. برای همین هم از رقص و دختر و... استفاده میکنند تا فروششان را بالاتر ببرند.
- یعنی رپ ما الان تجاری نیست؟
نه. البته خودمان را میگویم. چون خیلیها هستند که ما اصلاً جزو رپ فارسی حسابشان نمیکنیم!
- مثلا؟
همینها که دامبولی میخوانند و...!
- آهان، این ها که پاپ و رپ قاطیاند؟
حالا پاپ و رپ میتواند قاطی باشد، ولی دامبولی نباشد. مثل بعضی از کارهای ما.
- آن هایی که قبولشان نداری چه کسانی هستند؟
خب اسم نمیبرم که! (خنده)
- میخواهم ببینم دلیلش چیست که قبولشان نداری؟
یک سری را به خاطر سبک موسیقی قبول ندارم، یک سری دیگر حرفی برای گفتن ندارند و اشعارشان بیمحتواست. خیلیها حرفهایی که میزنند، شاید قشنگ باشد ولی از ته دلشان نیست و گول زنک است!
- در موسیقیات چه میخواهی بگویی؟
بیشتر حرف دلمان است و مشکلاتی که در جامعه وجود دارد و در خیابان میبینیم. رپ خیلی قدرت مانور دارد. یعنی راجع به هر چیزی میتوان در آن صحبت کرد. بعد چون بیشترش گفتار است، خیلی حرفها را میشود در آن گفت و موضوع مورد نظر را باز کرد. از سبکهای دیگر بیشتر میشود درش حرف زد. نکته دیگر رپ، واقعی بودنش است. یعنی خواننده رپ باید در آهنگهایش همان چیزی که خودش هست باشد، فیلم بازی نکند.
- تو بیشتر از مضامین و مشکلات اجتماعی میخوانی. آیا دغدغهات در زندگی همین است و اصلاً چه جوری به یک همچین آدمی تبدیل شدهای؟ خیلی جاها میگویی من مریضم، عقده دارم! آیا واقعاً همین جوری است؟
درست است. خب ما بالاخره از چند سال پیش در خیابانها بودهایم و خیلی چیزها را از نزدیک به چشم دیدهایم.
- مثلاً «اختلاف» چه جوری ساخته شد؟
خب، اختلاف طبقاتی چیزی است که خیلیها درگیرش هستند. لابد یک چیزهایی عذابم میداده که آن را ساختم!
- «جنگل آسفالت» چطور؟
خب همانطور که از اسمش پیداست، زندگی شهری یک جورهایی مثل جنگل است که قویتر همیشه پیروز میشود و زنده میماند!
- تو در کارهایت برخلاف خیلیهای دیگر، یک هدف و آرمانی داری. یعنی به نظر میرسد همین جوری از سر سیری نمیخوانی! در این ماجرا آیا الگویی در ذهنت بوده یا نه؟
نه، کسی مد نظرم نبوده؛ چون به نظرم آدم اگر بخواهد الگوی دیگران باشد، نباید شخص خاصی را الگو قرار بدهد. البته خب مسلماً از آدمهای بزرگ تاریخ ممکن است نکاتی را یاد بگیری، ولی از یک نفر خاص نه.
- حالا اصلاً چرا میخواهی الگو باشی؟
چون یک سری حرفهایی دارم که دوست دارم همه بشنوند و تو تا الگو نباشی و تاثیرگذاری نداشته باشی، کسی حرفت را نمیشنود. من خودم به شخصه به این نتیجه رسیدهام. این همه در دنیا راجع به ظلم و ستم و اعتیاد و... صحبت میشود، ولی گوش کسی بدهکار نیست. اما حرف آدمهای الگو و تاثیرگذار را بیشتر میخوانند. هدف دیگر ما این است که موسیقی ایران را از این حالت رکود خارج کنیم. آنقدر باید نوآوری کرد تا بتوانیم با کشورهای دیگر رقابت کنیم.
- یعنی اینکه در آهنگت میگویی که «یک روزی رپخوان اول جهان میشویم»، بهش اعتقاد داری؟
آره، آدم هرچه بخواهد میشود! آخر چقدر مردم موسیقی دامبولی و بیمحتوا گوش کنند؟! موسیقی (چه در مفهوم و چه در ظاهرش) باید جوری باشد که روح آدم را آرامش بدهد و حرفهایش به دردبخور باشد.
- تو خودت را جزو جریان موسیقی زیرزمینی میدانی؟
... (فکر میکند) آخر من نمیدانم که آیا میشود به این جریان، دیگر موسیقی زیرزمینی گفت یا نه؛ وقتی این همه آدم کارت را میشنوند. ولی اگر از نظر غیرمجاز بودن و غیررسمی بودن منظورت است، خب ما زیرزمینیایم دیگر!
- کلاً موسیقی زیرزمینی را چطور میبینی؟
موسیقی زیرزمینی خیلی رشد کرده و خیلی بیشتر هم رشد خواهد کرد؛ و خیلی بهتر میشد اگر این ها حالت رسمی پیدا میکرد. در آن صورت پیشرفت بیشتری هم میکرد.
- فکر میکنی امکانش هست؟
این دیگر دست من نیست! (خنده)
- نظرت راجع به این هایی که رپ میخوانند و فحش میدهند چیست؟
آن کسانی که حرف رکیک میزنند جزو رپخوانهای برجسته نیستند.
- رپخوانهای برجسته از نظر تو چه کسانی هستند؟
آن هایی که آرمانهایشان بیشتر با ما میخواند. مثل: پیشرو، هفت خط، بهرام، اوج و...
عکاس مجله: از این دیوارهایی که رپرها رویش گرافیتی مینویسند سراغ داری، آنجا عکس بگیریم؟
من اهل این جنگولکبازیها نیستم! (خنده)
- جنگلوکبازی نیست بابا. دیوار است دیگه!
با دیوار معمولی همیشه دوست دارم عکس بگیرم. مگر اینکه نوشته اش فارسی باشد!
عکاس مجله: آن دیوار را میبینی که ریخته؟
آره، من دیوار ریخته را خیلی دوست دارم!
- برویم سر ادامهء بحث؛ پس حاضری که محدودتر شوید، اما کارتان رسمی شود؟
آره!
- تا به حال برای مجوز اقدام کردهای؟
آره. یک بار اقدام کردهام، خیلی وقت پیش بود؛ شاید 5 سال پیش که قبول نکردند و دلیلش را هم نگفتند.
- قبل از شما یکی- دو تا آلبوم رپ منتشر شد؛ مثل «اسکناس» شاهکار بینشپژوه و...
نه، آن موقع فعالیت داشتیم ما.
- به هر حال این ها اولین رپهایی بودند که منتشر شدند. تو این ها را اصلاً رپ میدانی؟
نه!
- به نظرت انتشار آن ها نمیتوانست اتفاق مثبتی باشد؟
نه، چون وقتی یک چیز اشتباه را به عنوان رپ به مردم بشناسانی، کجایش اتفاق مثبتی است؟
- تو روی محتوایش حرف داری یا روی موزیکش؟
هم محتوا، هم موزیک. کسی که میخواهد از یک موضوع جدی صحبت کند، باید خودش هم جدی باشد دیگر!
- آهان، پس فکر میکنی به خاطر طنز بودنش کار خوبی نبود؟
آره، البته طنز بد نیست؛ میشود آدم گاهی یک لفظهایی بیاید که کار را طنزگونه کند، اما وقتی همهاش طنز میشود، دیگر نه. موزیکاش هم که اصلاً رپ نبود. یک سبک دیگری بود.
- سلیقه موسیقاییات بیشتر چه جوری است؟ چه موسیقیهایی را گوش میکنی؟
ذائقه من بیشتر رپ و R&B است. از گروههای ایرانی هم کارهایی مثل «اوهام» و... را دوست دارم.
- موسیقیهای دیگر چطور؟
... (مکث میکند) من از «فرهاد» خیلی خوشم میآید. کلاً موسیقیهای آن دوران را دوست دارم؛ «فریدون فروغی» و... چون خیلی پرترند. از لحاظ شعر، موسیقی و...
- موسیقی ایرانی و سنتی چطور؟
هیچوقت پی گیرش نبودهام. اما خوشم میآید.
- آینده این کارهایی که میکنی چه خواهد بود؟
هدف اصلی ما بالا بردن پرچم ایران در دنیاست. در واقع یک جور خودکفایی فرهنگی و موسیقایی است که چرا وقتی میتوانیم بهترین موسیقی را تولید کنیم، از یک مملکت دیگر وارد کنیم؟ با زبان خودمان هم که هست. در خیلی از آهنگها هم از سازهای ایرانی استفاده میکنیم. در فکر این هستم که یک سبک جدید را وارد بازار جهانی کنم که هنوز اسم ندارد ولی ضربش سهچهارم است. موسیقی رپ همیشه چهارچهارم بوده و ما داریم روی ضرب سهچهارم کار میکنیم که کاملاً ایرانی شده و اصلاً یک سبک جدید خواهدبود.
- موسیقی را به صورت آکادمیک یا تئوریک بلدی؟
نه. من بیشتر تجربی کار کردهام. سازی هم نمیزنم. ولی خیلی ملودیها را در ذهنم میسازم و به مهدیار میگویم و او درست میکند. تمرکز اصلی من بیشتر روی شعر و ملودی و حالت دادن به خواندن است. خواندن رپ اینطوری نیست که الکی از روی نوشته بخوانی و ریزهکاریهای خاص خودش را دارد.
- فکر نمیکنی یاد گرفتن موسیقی تو را در این زمینهها کمک کند؟
نه، من تمرکزم را گذاشتهام روی این کار و نمیخواهم حواسم از آن پرت شود. البته شاید به نفعم باشد، ولی من ترجیح میدهم حسی بروم جلو.
- از کارهای «محسن نامجو» چیزی شنیدهای؟
آهان! راستی از محسن نامجو هم خیلی خوشم میآید، که یادم رفت بگویم. او هم یک موزیسین صاحب سبک است و از کارهایش معلوم است که علم موسیقیاش خیلی بالاست و آدم فهمیدهایست در زمینه موسیقی. مشخص است که در موسیقی دنیا زیاد مطالعه داشته. اشعارش هم جالب است، به اضافهء طرز خواندنش.
- برای چه در کارهایت از سازهای ایرانی استفاده میکنی؟
خب من از همان اولی که شروع به کار کردم، در فکر ساختن یک چیز اصیل بودم؛ اوریژینال. چیزی که فقط مال ایران باشد. فقط هم در موسیقی نیستها. در هر زمینهای ایران باید بهترین باشد. یعنی من اگر در هر صنف دیگری هم بودم، سعی میکردم که بهترین را تولید کنم که قابل مقایسه با کارهای بینالمللی باشد.
- توی شعرهای تو من یک حس وطنپرستی قوی میبینم. تو از انرژی هستهای میخوانی، از جنگ 8 ساله میخوانی و... اگر این ها را خوانندههای مجاز بخوانند، میگویند برای مجوز بوده. اما تو چون برای مجوز گرفتن نرفتهای، معلوم است که این ها حس واقعی خودت است.
خب عرق ملی است دیگر! من علاقه شدیدی دارم به وطنم و اینکه هر طور شده نام ایران در دنیا بالا برود. نکته دیگری که باعث شده ما در این سالها دست از تلاش برنداریم و خدا را شکر پیشرفت کنیم، این بوده که همانطور که از نظر اقتصادی، واردات به ضرر مملکت است، از نظر فرهنگی هم این واردات میتواند به ما ضربه بزند. ولی موسیقی وقتی به حدی میرسد که میتواند صادر شود، این موفقیت بزرگی است.
- تو جزو اولین خوانندگان رپ بودی که پارسال دستگیر شدی. دلیل آن ماجرا چه بود و به کجا انجامید؟
دلیلی که به ما گفته نشد. هنوز هم دادگاهش تشکیل نشده و ما با وثیقه آزادیم!
- حتی در روزنامهها نوشتند که حکم اعدام تو هم صادر شده!
(خنده) آره، آن موقعها خیلی شایعه درست شده بود و من هم کلی تعجب کرده بودم که این شایعات از کجا آمده! بعضی جاها خواندم که نوشته بودند ما فساد میکنیم و... که خندهدار بود!
- شایعات آن موقع میگفتند که حکم اعدام تو به خاطر شعر «اختلاف» و آن طرز صحبت کردنت با خدا بوده! زمان دستگیریات از این ماجرا حرفی شد اصلاً یا نه؟
نه، اصلاً ربطی به این نداشت. بعدش هم آن آهنگ مگر بیاحترامی است؟ شکایت از روزگار است و در اصل یک نوع درددل کردن با خداست.
- هیچ وقت رویای کنسرت در سرت بوده؟
(خنده) اگر میشد خیلی خوب بود، خیلی. ولی خب نمیشود.
- بازتاب کارهایت چطور بوده؟
البته همه که نمیشناسند، ولی خیلی وقتها شگفتزده میشوم، خیلی آدمهای مسنی دیدهام که از آهنگهایم خوششان آمده!
- خودت را معرفی میکنی یا آن ها میشناسند؟
نه، هیچ وقت خودم را معرفی نمیکنم. به نظرم آدم باید خیلی خودبزرگبین و مغرور باشد که همه جا بگوید من فلانی هستم. من این چیزیام که هستم. در آهنگهایم هم همین چیزیام که هستم. ما هم یک بنده خداییم!
- با این افکارت، فکر نمیکنم هیچ وقت به فکر رفتن از ایران باشی. درست است؟
مسلماً اگر هم بروم، برای همیشه نمیروم که.
- نقاط قوت و ضعف رپ فارسی نسبت به نمونههای خارجی را در چه میبینی؟
خب در خارج آهنگساز و خواننده رپ زیاد است و دست آدم برای انتخاب بازتر است. ولی آنجا خیلی تجاری شدهاند و از آن حالتهای خیابانی و اجتماعی بودن درآمدهاند.
- خیابانی بودن یعنی چه؟
چطور بگویم، توضیح اش سخت است.
- چون من زیاد این اصطلاح را شنیدهام، میپرسم.
خیابانی بودن یعنی حرف عامه مردم را زدن، اتفاقات خیابان و جامعه را بازگو کردن.
- برای همین است که بعضیها در آن فحش میدهند؟
فحش؟ آخر حرف رکیک در آمریکا شاید عادی باشد، اما در فرهنگ ما پذیرفته نمیشود. بعدش هم نکتهای که مد نظر ماست این است که هر رده سنی یا هر سطح فرهنگی و تحصیلات، کارمان را گوش کنند. کسانی که خیابانی هستند که خودشان خیلی بهتر درک میکنند. برای بقیه هم حالت یک جور اخبار دارد.
- یعنی بازتابی از جامعه است؟
دقیقاً.
- تو طرز حرف زدنت همیشه به این شکل بوده؟ یعنی از وقتی که خواننده رپ شدی تا حالا فرقی کردی یا نه؟
خب خیلی سال گذشته، از زمان راهنمایی بود که شروع کردم و از همان سن و سال بود که وارد خیابان شدیم دیگر. تازه الان دارم سعی میکنم خوشگل حرف بزنم!
